Samenwerken aan babyleaf spinazie van morgen

Honderden hectaren

Babyleaf spinazie wordt machinaal geoogst, gewassen en verpakt, nadat het gewas zo’n drie weken (in de zomer) tot dertien weken (in de winter) op het veld heeft gestaan. In de Verenigde Staten (VS) verbouwen bedrijven de bladgroente op honderden hectare, terwijl deze in Europa en Australië eveneens op grote schaal wordt geteeld. “Sommige telers in Noord-Europa hebben locaties in Zuid-Europa. En telers in Californië zijn ook gevestigd in Yuma, Arizona. Zo voorzien zij hun klanten jaarrond van verse spinazie,” legt Wim in ’t Groen, Crop Co-ordinator uit.

Jaarschema’s

Om die jaarrond productie mogelijk te maken, biedt Rijk Zwaan keuze uit wel 75 babyleafrassen. “Er zijn rassen voor elke markt en iedere klimaatzone”, vervolgt Wim. “Of het nu gaat om langzame of juist snelle groeiers, we hebben voor elk doel rassen beschikbaar met de juiste meeldauw- en andere ziekteresistenties.”

Uit het assortiment van 75 rassen de juiste keuze maken, is niet eenvoudig. Daarom helpen Crop Specialisten telers jaarschema’s te maken, waarin spinazierassen elkaar opvolgen die precies passen bij het seizoen, de ziektedruk en de klimaat- en marktomstandigheden van dat moment.

Veredelen is vooruitzien

Ondertussen werkt het onderzoeksteam aan de wensen van morgen, geeft spinazieveredelaar Jan Jansen aan. “Veredelen is vooruitzien. Samen met lokale Crop Specialisten kijken we voortdurend vooruit. Welke vragen krijgen we? Waar is behoefte aan?”

Op basis van die wensen werkt het team aan nieuwe kruisingen, legt veredelaar David Courand uit. “We doen proeven op onze veredelingslocaties in de VS, Nederland, Spanje, Italië en Australië en kunnen zo rassen selecteren die passen bij die klimaatzone. Die moeten altijd een verbetering zijn ten opzichte van het huidige segment, bijvoorbeeld op het gebied van resistenties of omdat zij beter bestand zijn tegen klimaatverandering.”

Sterk tegen abiotische stress

Om met de klimaatverandering te beginnen: die heeft absoluut invloed op de teelt. Jan, die al veertig jaar veredelaar is bij Rijk Zwaan, kan het weten. “Door stijgende temperaturen verschuift de vraag naar rassentypen. Er is bijvoorbeeld minder vraag naar snelgroeiende winterrassen voor Zuid-Europa, want die worden steeds vaker vervangen door langzamer groeiende herfstrassen.” Klimaatverandering zorgt niet alleen voor hogere temperaturen, maar ook voor heftige regenval en langere perioden van droogte, zo legt hij uit. “Daarom zoekt ons veredelingsteam naar robuuste rassen die beter bestand zijn tegen abiotische stress, zoals droogte, hitte en overmatige regen. Daarin zijn we goed op weg.”

Risico’s zaadproductie spreiden

De gevolgen van klimaatverandering treffen niet alleen de spinazieteelt, maar ook de productie van spinaziezaad. “Denemarken is dé locatie voor zaadproductie vanwege de daglengte. Helaas was 2023 te droog voor optimale productie en 2024 juist veel te nat. Deze extreme omstandigheden zorgden ervoor dat er minder kwalitatief goed zaad beschikbaar is. Bij ons, maar ook bij andere zaadbedrijven. In de 32 jaar dat ik hier werk, is dat nog nooit voorgekomen”, vertelt Wim verontrust. “We doen er alles aan om afspraken met onze klanten na te komen, maar we moeten soms mensen teleurstellen. Dat is voor hen én voor ons ontzettend vervelend. Wij zijn voortdurend op zoek hoe we risico’s beter kunnen spreiden.”

Samen op zoek naar nieuwe isolaten

Naast klimaatbestendigheid staan ziekteresistenties hoog op de prioriteitenlijst bij het veredelingsteam. Op de eerste plaats tegen valse meeldauw (Peronospora effusa of Pe). “Aan volledige resistentie tegen de twintig officiële nominaties - plus bekende isolaten - in alle typen babyleaf werken wij. Bovendien volgen wij op de voet of er in productiegebieden nieuwe, lokale isolaten ontstaan”, legt Jan uit.

“Telers helpen ons door hun zieke planten op te sturen, die wij onderzoeken. Die diagnostiek is gratis. Zo bieden wij telers inzicht of het om een nieuw isolaat gaat en welke van onze rassen daartegen resistent zijn. Bovendien kunnen wij snel anticiperen op deze isolaten. Ook dat is vooruitzien.”

Naast valse meeldauw is Stemphylium(Stemphylium vesicarium of Sv) een aandachtspunt. Wim weet dat telers het waarderen dat de website van Rijk Zwaan per ras de resistentie vermeldt. “Dat maakt het makkelijker om bij ziektedruk de juiste keuzes te maken.”

Eikenbladspinazie met rode nerf

Babyleaf spinazie van de toekomst is niet alleen klimaatbestendig en ziekteresistent, maar ook diverser. Het team zoekt naar blaadjes met een compleet ander uiterlijk. Veredelaar Juliette Schot, die het team pas kwam versterken omdat Jan binnenkort met pensioen gaat, legt uit waarom. “Spinazie wordt steeds vaker gegeten als salade of opgenomen in een salademix, bijvoorbeeld in zakjes van 100 of 200 gram. Daar passen andere kleuren en vormen mooi bij.”

Jan noemt al enkele twee geslaagde voorbeelden. “We hebben Red Snapper RZ in de VS geïntroduceerd. Het ras heeft de vorm van eikenblad en een rode nerf en steel - heel aantrekkelijk. Red Tabby RZ is rond, maar heeft ook die rode nerf. Natuurlijk zijn het niches, maar ook slatypen als Salanova® en lollo rossa zijn ooit klein begonnen. Nu zijn dat grote markten.”

Speciale zaden voor hydroponics teelt

Nog zo’n niche is de hydroponics teelt van babyleaf spinazie, die wereldwijd langzaam maar zeker groeit. In sommige regio’s willen telers minder afhankelijk zijn van het klimaat, zoals in de VS, Canada of Mexico. Op andere plaatsen, zoals in Arabische landen, is buitenteelt gewoonweg niet mogelijk. Binnenteelt van spinazie op water is een alternatief. “Deze kent wel uitdagingen”, zo vertelt Wim. “Daarom doen wij onderzoek om die het hoofd te bieden. Bovendien hebben wij voor telers in de VS een speciaal product ontwikkeld: Uni-Form hydroponic spinach. Zaden zijn zo behandeld, dat die uitstekend en gelijktijdig kiemen en uitgroeien tot zeer uniforme plantjes. Zo dragen wij bij aan de ontwikkeling van deze markt.”

Samenwerking tussen afdelingen

Die zaadbehandeling zal in de toekomst nog geavanceerder worden, ook dankzij het Seed Connect Centre dat in april 2025 is geopend. Dat geldt eveneens voor het veredelingsproces, dat met behulp van data-analyse sneller in kaart heeft welke kruisingen interessant zijn. “Deze vult de kennis aan die al in het hoofd van veredelaars zit”, legt David uit.

Jan wil ten slotte benadrukken hoe belangrijk de samenwerking met alle afdelingen binnen Rijk Zwaan is. “Zo zoekt prebreeding naar markers, zodat we gunstige eigenschappen in genetisch materiaal makkelijk kunnen volgen. En is de uitwisseling van kennis met lokale Crop Specialisten essentieel om te weten wat er in de markt speelt. Spinazietelers kunnen ook in de toekomst blijven rekenen op de commitment vanuit ons hele bedrijf.”